ప్రపంచం ఎప్పుడు ఆవిర్భవించింది? ఈ అవనీ తలం యెప్పుడు యేర్పడింది? ఈ అనంత కాల ప్రవాహాన్ని యెలా కొలిచేది? దీని ఆది యెక్కడ? అంతం యెప్పుడు? అది తెలుసుకోడం యెలా? మానవ మనుగడకు సంబంధించిన ఇలాటి ప్రాధమిక ప్రశ్నలను, అతి సంక్లిష్ట సమస్యను పరిష్కారం చేసిన భారతీయ విజ్ఞానవేత్తల మేదస్సు మహాద్భుతమైనది. సమస్యని పరిష్కరించడంతో పాటు అది జనానికి సులభంగా అర్ధమయ్యేట్టు విశధీకరించడం, కాలాన్ని నియంత్రించే మార్గాన్ని రూపొందించడం వీరి మనవాతీత మేదస్సుకు ఓ మచ్చుతునక. ఆది, అంతం తెలీనప్పుడు కాలాన్ని యెలా కొలవడం? కొలిచిన కాల మానాన్ని మానవ సౌర సంవత్సరాలతో అనుసంధానం చేయడమెలా? ఇలాటి చిక్కు ముడి ప్రశ్నలకు అద్వితీయ సమాదానాలు ఇచ్చారు ప్రాచీన భారతీయ శాస్త్ర, విజ్ఞానవేత్తలు.

విద్యా, మేధా, క్రియా శక్తులకు ఆలవాలం భారతం. ఉదాహరణకు - నక్షత్ర విద్య, రాశీ విద్య, బ్రహ్మ విద్య, పర విద్య, గణితం, క్షేత్ర గణితం, విశ్వ శాస్త్రం, జ్యోతిషం, సంఖ్యాన, గణన, త్రైప్రశ్న (దిక్కు, స్థానం, కాలం) కాలశాస్త్రాలు, దిక్, కాల సంబంధ పరిపూర్ణ పరిజ్ఞానం అందించాయి. ప్రపంచం యక్కడ మొదలైయ్యిందో, యెంత కాలం గడచిందో, భవిషత్ కాలం యెంత వుందో, అందులో ఈ పృధ్వ్వీ మండలానికి యెంత కాల పరిమితి వుందో, మానవులకు, చరా చర రాశులకు యెంత కాల మానం నిర్ణయమై ఉందో తెలుసుకోవడం దుర్లభంగా గోచరించ వచ్చు. ఇట్టి ఉత్కృష్ట సమస్యలను పరిణితి చెందిన పాండిత్య ప్రకర్షలతో, విభిన్న శాస్త్రీయ పద్ధతులనుసారంగా సంక్లిష్ట సమస్యలను పరిష్కరించారు ప్రాచీన భారతీయ శాస్త్రజ్ఞులు.

కాలాన్ని ఒక " ప్రాధమిక " పదార్ధంగా పేర్కొన్నాడు సుప్రసిద్ధ వైజ్ఞానికుడు, కణాదుడు - వైశేషిక శాస్త్రం లో. అకాశం, కాలం, దిక్ అనంతాలు; వీటికి అంతం లేదు. దిక్, కాలం - ఈ రెండూ సర్వ వ్యాప్త పదార్ధాలు. భూత, భవిషత్, వర్తమాన నిర్ధారణా చేయడానికి కాలమే మూలం. ఈ కొల బద్ధ లేనిదే భూత, భవిషత్, వర్తమాన వర్గీకరణ అసంభవం. కాలం సూర్య భ్రమణం మీద ఆధార పడి క్షణ, దిన, ఋతు, సంవత్సరాది కొలబద్ధ ప్రామాణికమయ్యాయి. ఆంగ్లం (ఇంగ్లిషు) లో పలికే " హవర్" కాల ప్రమాణానికి మూలం రూపం సంస్కృతంలోని " అహో రాత్రి " (అహొ - పగలు; రోజు; రాత్రి - రాత్రి; ఒక పగలు ఓ రాత్రి కలసినది అహో రాత్రి - కాల సంభంద మైన శాస్త్రం హోరా శాస్త్రం).

దదాపు 2300 యేళ్ళ నాటి జైన శాస్త్రాలలో - విభిన్న అనంతాలు (టైప్స్ ఆఫ్ ఇంఫినిటి) వాటి భావార్ధ, పరమార్ధాలు గ్రహించి వర్గీకరణ చేసారు, ఈ శతాబ్ధం ఆరంభంలో ప్రముఖ భారతీయ గణిత శాస్త్ర దిగ్గజం, ఐ ఎస్ ఐ వ్యవస్తాపకుడు డాక్టర్ ప్రశాంత చంద్ర మహాలనోబిస్, ఈ అనంతాల విభజనతో పాటు, షడ్వాద పద్ధతిని అవలోకనం చేసి నేటి విధానలతో అనుసందానం చేసి తన దృక్పథాలు, మెళకువలు చాటి చెప్పిన గణిత కోవిదుడు.

సంకల్పం లోని కాల ప్రమాణం

నిత్య పూజలలో సంకల్పం చేస్తూ వుంటారు. సంకల్పములో - ఆది నుండి, అంటే అధ్య బ్రహ్మణం లగాయితు, వర్తమానం వరకు గడచిన కాల మానాని ప్రస్తావిస్తారు. అనునిత్యం పూజారంభంలో గోత్ర నామలతో సంకల్పం చేస్తారు:

అద్య బ్రాహ్మణ, ద్వితీయ పరార్ధే శ్వేత వరాహ కల్పే, వైవస్వత మన్వంతర, అష్టావింశత్ మహాయుగే, కలి యుగే, ప్రధమ పాదే ..... అస్మిన్ వర్తమానేన వ్యావహారిక చాంద్ర మానేన ప్రభవాది షష్టి సంవత్సరాణాం మధ్యే, శ్రీ సర్వధారి నామ సంవత్సరే, ఉత్తరాయణే / దక్షిణాయణే, వసంత/గ్రీష్మ/వర్ష/శరధ్/హేమంత/శిసిర ఋతౌ, చైత్ర /.. మాసే, శుక్ల/కృష్ణ పక్షే, .. తిథౌ, వాసరహ వాసరస్తు, భాను/ఇందు/భౌమ/సౌమ్య/గురు/భృగు/స్థిర వాసరే, శుభ నక్షత్రే, శుభ యొగే, శుభ కరణ,ఏవంగుణ విశేషణ విశిష్టాయాం, శుభ తిథౌ, ....

సృష్టికి ఆది ఐన బ్రహ్మ మొదలిడుకుని, ద్వితీయ పరార్ధ, శ్వేత వరాహ కల్పంలో, వైవస్వత మన్వంతరంలో, అష్టావింశిన్ (28) మహాయుగంలో, కలి యుగ ప్రధమ పాదంలో, ....

ఇలా మానవులను పరాత్పరుడితో కాలంతో అనుభందం చేసారు. ఒక్క భారతీయ పరంపరలో తప్పితే, ప్రపంచ ఇతిహాశంలో మరే పరంపరలో ఇంత పరీవ్యాప్తమైన భారీ కాల మనాలను ప్రస్తావించిన వైనాలు లేవు.

షట్ కాల చక్రం

మనం ఆచరించే ఆరు కాలాలు - 1. సంవత్సరం; 2. ఆయనం; 3. ఋతువు; 4. మాసం; 5. పక్షం; 6. దినము;

పంచ కాల స్వరూపాలు

భారతీయులు అనాదిగా ఆచరిస్తున్న కాల స్వరూపాలు - చాంద్రమాన సంవత్సరం; సౌరమాన సంవత్సరం; సావన మాన సంవత్సరం; నక్షత్ర మాన సంవత్సరం, బృహస్పత్య సంవత్సరం.

చాంద్ర మాన సంవత్సరం - శుక్ల పాడ్యమి మొదలు పౌర్ణమి; కృష్ణ పాడ్యమి మొదలు అమావాస్య - ఈ విధంగా 12 పౌర్ణమిలు, 12 అమావాస్యలు కలిగి వుండేది చాంద్ర మాన సంవత్సరం. ఇందులో 12 మాసాలుంటాయి.

నెల (మాసం) పేరు యెలా వస్తుందంటే? - చంద్రుడు పౌర్ణమి నాడు యే నక్షత్రంతో ఉంటే ఆ నక్షత్రం పేరుతో ఆ నెల పిలువబడుతుంది.

శుద్ధ పక్షము (శుక్ల పక్షం) / బహుళ పక్షం (కృష్ణ పక్షం) - అమావాస్య తరువాత 15 దినములు శుక్ల పక్షమని వ్యవహరిస్తారు. అలానే పౌర్ణమి తరువాత 15 రోజులు కృష్ణ పక్షం లేక బహుళ పక్షమని వ్యవహరిస్తారు.

సౌర మాన సంవత్సరం

సూర్యుడు మేష రాశిలో ప్రవేశించి మీన రాశి వరకు సంచరించు కాలాన్ని సౌర సంవత్సరంగా పరిగణిస్తారు.

సావన సంవత్సరం

ఇందులో మాసానికి 30 దినములు; 12 మాసాలకి 360 దినములు కలిగి ఉంటుంది.

నక్షత్ర సంవత్సరం

అశ్వినాది 27 నక్షత్రముల మీద చంద్రుడు సంచరించు కాలాన్ని ఒక మాసంగా పరిగణిస్తారు. ఇలాటి 12 మాసాలు ఉండి, 324 దినములు ఒక సంవత్సరముగా వ్యవహరిస్తారు

బృహస్పత్య సంవత్సరం

బృహస్పతి (గురు గ్రహం) ఒక రాశిలో ప్రవేశించి ఆ రాశి యందు పూర్తి సంచార కాలం, ఒక సంవత్సరముగా పరిగణిస్తారు.

ఆయనములు

ప్రతీ సంవత్సరానికి రెండు ఆయనాలుంటాయి. అవి - ఉత్తరాయణం; దక్షిణాయణం. సూర్యుడు ఉత్తరధ్రువంలో సంచరించు కాలం ఆరు నెలలు. అంటే ఇది మకర ప్రవేశం నుంచి మిథునం ఆఖరు వరకు ఉండే కాలం. సూర్యుడు దక్షిణధ్రువంలో సంచరించు కాలం ఆరు నెలలు. అంటే కర్కాటకం నుండి ధనస్సు ఆఖరు వరకు సంచరించిన కాలం.

ఋతువులు

చాంద్ర మాన సంవత్సరంలో రెండు నెలలకు ఓ ఋతువు. ఇలా యేడాదికి ఆరు ఋతువులు ఏర్పడ్డాయి.

మరికొన్ని భారతీయ కాల స్వపుర ప్రమణాలు

ఎంతో కాలంగా వాడుకలో ఉన్న మరికొన్ని భారతీయ కాల రాశులు:

ప్రపంచ, అవనీ తల కాలమానాలు

ప్రపంచ కాలమానం, అందులో భూగోళ కాలమానం, పాక్షిక ప్రళయాలు, అంతః ప్రళయాలు - ఇలా అనంత కాలచక్రాన్ని వివరించారు. మానవాతీత శక్తి తోడవుతే కాని ఇంతటి మహత్తర పరిమాణంగల విషయాలు ఆకళింపుజేసుకోవడం దుస్సాధ్యం. ఇది భారతీయ శాస్త్రజ్ఞుల ఇచ్చా శక్తి, క్రియా శక్తులకు నిదర్శనాలు. అంతే కాదు, ఇంత భారీ కాల ప్రమాణాలు, నిర్వచించాలంటే పటిష్టమైన గణిత శాస్త్రం, సంఖ్యా శాస్త్ర సాధనా పద్ధతులు కూడా తెలిసి ఉండాలి. విభిన్న గణిత సంబంధ శాస్త్రాలను అవపోసన చెసిన కాల శాస్త్రవేత్తలకు అనంత కాలాల్ని ఒక క్రమ పద్ధతిలో పట్టికలాగ వివరించేదుకు ఆస్కారం కలిగింది. బ్రహ్మ కాలం (ఆయువు) లో 120 మహాకల్పాలు (దివ్య సంవత్సరాలు) ఉన్నాయి.

మనుగడలో ఉన్న విభిన్న మాస, సంవత్సరాల కాలమనాలు:

ఈ పేర్కొన్న అంశాలన్ని అల్-బరూని (1034 ఏ డీ) విభిన్న భారతీయ శాస్త్రాల నుండి తర్జుమా చేసి " తారీక్ అల్ హింద్ ", " తహ్-కీక్ అల్ హింద్ " పుస్తకల రూపేణ పర్షియా (నేటి ఇరాన్, ఇరాక్, సిరియా, లెబనన్) అరేబియా దేశాలకు చేరవేసాడు. దీనితో భారతీయ సాంకేతిక విషయాలు ఈ ప్రాంతాల వాడుకలోకి చేరి, కొంతకాలానికి యురోప్ లో క్రమంగా చేరాయి. ఇక్కడ పేర్కొనదగిన విషయమేమిటంటే అప్పటికి యురోప్ లో రోమన్ అంకెలే ప్రాచుర్యంలో ఉండేవి. క్రమేపి భారతీయ సాధనా పద్ధతులను వాడుకోవడం మొదలయ్యింది.

బ్రహ్మ, కేశవ, మాధవ, ఈశ్వర, సదాశివ కాలాలు

మన్వంతరాలు

పద్నాలుగు మన్వంతరాలు:

పరం, పరమార్ధలు - మానవ-బ్రహ్మ కాల అనుసంధానం

బ్రహ్మ జీవన కాలం ఒక పరం. అందులో సగ భాగం పరార్ధం. బ్రహ్మ కాలమానం ప్రకారం ఇప్పుడు ద్వితీయ పరార్ధం నడుస్తోంది. యాబై ఒకటవ పడి నడుస్తోంది.

ముప్పై కల్పాలు - శ్వేత-కల్ప, నీలలొహిత, వామదేవ, గతంతర, రౌరవ, ప్రాణ, బృహత్-కల్ప, కందర్ప, సధ్యోత, ఈశన, ధ్యాన, సారస్వత, ఉదాన, గరుడ, కౌర్మ, నారసిమ్హ, సమాధి, ఆగ్నేయ, విష్ణుజ, సౌర, సోమ-కల్ప, భావన, సుపుమ, వైకుంఠ, ఆర్సిస, వలి-కల్ప, వైరజ, గౌరి-కల్ప, మహేశ్వర, పైత్ర-కల్ప.

కొన్ని కల్పాల పేర్లు నిత్య పూజలలో చోటు చేసుకున్నాయి. ఉదాహరణకు - శ్వేత వరాహ కల్పం. నమక ప్రశ్నలో నీలలోహిత, ఈశాన, ఉదాన, ద్యాన, మహేశ్వర వాడి ఉన్నారు. ఈ ప్రశ్నలు కృష్ణ యజుర్వేదంలోనివి. అంటే ఇవి వేలాది సంవత్సరాల నుండి వాడుకలో ఉన్నాయన్న మాట!.

బ్రహ్మ కాలం

కల్పాల ప్రమాణంలో బ్రహ్మ కాలం వివరించ బడింది.

ఒక మహాయుగంలో 4,320,000 యేళ్ళు ఉన్నాయి. ఇందులో కృతయుగ ప్రమాణం 1,728,000 యేళ్ళు. త్రేతాయుగ ప్రమాణం 1,296,000 సంవత్సరాలు; ద్వాపరయుగ ప్రమాణం 864,000 యేళ్ళు; కలియుగంలో 432,000 సంవత్సరాలు. ఇలాటి 71 మహాయుగాలు ఒక మన్వంతరం. ఇలాటి 14 మన్వంతరాలు బ్రహ్మకు పగటి కాలం - 1 అహస్సు. ఇదే ఒక కల్పం. రెండు కల్పాలు కలిపితే బ్రహ్మకు ఒక అహోరాత్రి. ఇలాటివి 360 దినాలు ఉంటే ఒక బ్రహ్మ సంవత్సరం అవుతుంది. బ్రహ్మకు ఇప్పుడు 51 వ సంవత్సరంలో ప్రధమ కల్పంలో యేడవ మనువు - వైవస్వత మన్వంతరంలో ఇరవై ఎనిమిదవ మహాయుగంలో కలియుగం నడుస్తోంది. ఇప్పటికి స్వాయంభువ, స్వారోచిష, ఉత్తమ, తామస, దైవత, చాషుఘులు - ఆరు మనువులు గడచినాయి. ఇంతటి అపార సంఖ్యలు ప్రాచీన శాస్త్రవేత్తలు సునాయాసంగా లెక్కలు కట్టేసి వ్రాశారు. మానవ కాలాన్ని బ్రహ్మ కాలంతో సమన్వయం కూడా చేశారు. వారి ప్రజ్ఞా పాటవాలు యెంత మహత్తర మైనవో ఈ విషయాలను బట్టి అర్ధమవుతుంది.

చంద్రుడు దినానికి సుమారు ఒక నక్షత్రం, అంటే 800 లిప్తల క్షేత్రములు, కుజుడు దినానికి 31.5 లిప్తల క్షేత్రము, బుధుడు 245.5 లిప్తల క్షేత్రము, గురువు దినానికి 5 లిప్తల క్షేత్రము, శుక్రుడు దినానికి 96 లిప్తల క్షేత్రము, శని దినానికి 2 లిప్తల క్షేత్రము కడిచేస్తారు.

బ్రహ్మానంద పురాణ - కాల పట్టిక వ్యఖ్యానం

బ్రహ్మాంద పురాణం (3.4.2.92-103) లో పద్దెనిమిది సంఖ్యల వరకూ అంకడాలు వివరించారు. అవి:

తైత్తిరీయ సమ్హిత, కటక సమ్హితలు కూడా ఈ సంఖ్యా కాలాలు ప్రస్తావించేయి. వాజసనేయి సమ్హిత, బౌద్ధ గ్రంధం లలితవిస్తార (5 వ సంవత్సరం క్రీస్తు పూర్వం), శ్రీధర త్రైశతిక (క్రీ.శ.750), గణిత సార సంగ్రహ ఇత్యాది గ్రంధాలలో ఈ గణాంకాలు వివరిచబడ్డాయి.

అనేక వేల సంవత్సరాలకు పూర్వమే ఇట్టి అసాధరణమైన సంఖ్యలను ఉదాహరించారు భారతీయ వైజ్ఞానికులు, గణికులు, ఋషులు. దశాంశమాన గణితం కూడా ప్రాచుర్యంలో ఉందని వెరే చెప్పనక్కర లేదు. సుమారు 600-1000 సంవత్సర కాలం లో ఈ విషయాలు అరబ్ దేశాలు, ఉత్తర ఆఫ్రికా - మొరాక్కో ల మీదుగా ఇటలీ, స్పేన్, ఫ్రాన్స్, యూరోప్ చేరాయి. ఫిభొనాసి - క్రీ.శ.1225 సంవత్సరంలో - భారతీయ దశాంక గణితాన్ని యూరోప్ లో పరిచయం చేసినా, రోమన్ పద్ధతిని వీడి, భారతీయ దశాంశ గణాక పద్ధతిని అవలంబించడానికి దదాపు 200 సంవత్సరాలు పట్టింది.

అమెరికా ఎం ఐ టి విశ్వవిద్యాలయ తత్వ శాస్త్రం అచార్యుడు, రచయిత, హ్యూస్టన్ స్మిత్ మాటల్లో చెప్పాలంటే - " భారతీయులకు కనపడనిదంటూ ఏమి లేదు; కనిపించనిది, దేన్ని మినహాయించనిది లేదు - భారత దేశ ఆత్మ అనంతం. వారు అనంతంలో కూడా యేమి ఉందో మినహాయించకండా విశదీకరించి చెప్పేసారు. భారతీయుల మేధా శక్తి అంతః-కరణాన్ని అబ్బుర పరుస్తుంది". మరి కొంత వివరణ ఇస్తూ ఇలా అన్నారు " భారతీయులు - కల్పాలు, విశ్వం, అపార కాల గణాలు యెప్పుడో ప్రకటించారు. వారి వైదుష్యం యెంత గొప్పదీ అంటే, అభినవ ఖగోళ శాస్త్రం కూడా అందులో ఒక బిందువే. అంత అపారమైంది భారతీయుల జ్ఞానం " అని తన మనోగతాన్ని విశిదీకరించి చెప్పేరు.

అంతర్జాతీయ విఖ్యాతి చెందిన ఖగోళ శాస్త్ర అచార్యుడు, నోబెల్ అవార్డు గ్రహీత చంద్రశేఖర్ సుబ్రహ్మణ్యం శిష్యుడు, "కాస్మోస్" (విశ్వం) టీ వీ ధరావాహికం (సీరియల్) నిర్వాహకుడు, ఖగోళ శాస్త్ర అచార్యుడు కార్ల్ సాగన్, హిందూ (భారతీయ) విశ్వాంతరాళ శాస్త్రానికి (కాస్మాలజీ) కి కేటాయించిన శీర్షికలో ఇలా వివరించారు - హిందూ కాస్మాలజీ అద్బుతమేమిటంటే ఇది ప్రపంచంలొనే అతి బృహత్ పరిమాణం గల ప్రపంచ కాల మానాన్ని అందించింది. ఇది నేటి అధునాతన సాంకేతిక కాస్మాలజీ (విశ్వశాస్త్రం) కి అనుగుణంగా ఉంది. భూమి వయస్సు సుమారు 4.6 బిల్లియన్ యేళ్ళు; ఇది " భారతీయ కాస్మొలాగికల్ సైకిల్ సిధ్ధాంతా"నికి అనుగుణంగా ఉంది. సాగన్ తన అనుభవాన్ని వ్యక్తం చేస్తూ " నాకు తెలిసినంత పరిదిలో ఇంత సరైన, భూమి యొక్క ఇంతటి బృహత్ కాల ప్రమాణాలు పేర్కున్న ఉదంతాలు యెక్కడా చూడలేదు " అని విశ్లేషించి చెప్పారు. ఇక భారతీయ వైజ్ఞానికుల పరిణితి యేపాటిదో ప్రాజ్ఞులైన పాఠకులే నిర్ణయించుకోవాలి.

సాగన్ ఇంకా ఇలా విశిదీకరించారు - " పశ్చిమ దేశాలలో జన బాహుళ్యానికి ఈ విశ్వం కొన్ని వేల సంవత్సరాల కిందట ఆవిద్భవించిందని నమ్మకం. కాని నిజానికి ప్రపంచంలో అద్బుత సాంప్రదాయం గల హిందూ భావన (కాన్సెప్ట్) ప్రకారం విశ్వం కొన్ని బిలియన్ల్ల యేళ మనుపు మొదలయ్యిందని స్పష్టంగాం చెప్పాయి ".

భారతీయ విశ్వశాస్త్రం ప్రకారం, విశ్వాంతరాళం - సృష్టి, స్థితి, లయ, కారక చక్రం, అంటే విశ్వం మొదలు నుంచి అంతం వరకు నిరాఘాటంగా సాగుతున్న కాలచక్రం స్వరూపాన్ని కూలంకషంగా వివరించారు - భారతీయ కాలజ్ఞానులు.

బ్రహ్మాది కాలం - హిందూ సంవర్గమాన (లాగరతమిక్) గణ పరిమాణం (యూనిట్స్ ఆఫ్ స్కేల్)

బ్రహ్మాది కాల పట్టిక - హిందూ సంవర్గమాన గణ పరిమాణం సుమారు 2500 సంవత్సరాల నుండి వ్యవరాహంలో ఉంది. ఇది:

నిత్యం మాట్లాడే భాషలో కూడా ఈ శబ్ధ ప్రయోగాలు జరుగూతూనే ఉనాయి. " ఒక్క క్షణం ఆగు ", " ఈ ఘడియో, ఆ ఘడియో రవాలి "; " తృటిలో తప్పిపోయిందోయి " వంటివి కొన్ని ఉదాహరణలు. 2 1/2 ఘడియలు - ఒక గంట 60 ఘడియలు - "అహోరాత్రి"; 24 గంటలు; 8 ప్రహరాలు - 1 అహోరాత్రి; కాబట్టి ఒక " ప్రహరా " సుమారు మూడు గంటలు; 1 ఘడియ - అంతే 24 నిమిషాలు; విఘటి అంటే సుమారు 24 క్షణాలు (సెకండ్లు) లేదా 6 ప్రమాణాలు.

" తృటి " అన్నిటికన్నా అతితక్కువ కాలమాన కొలత. ఒక చాంద్ర మాన సంవత్సరంలో సుమారు 350 రోజుల, 30 ఘడియలు (అంటే 12 గంటలు) ఉన్నాయి.

ప్రపంచంలో మరి యే సంస్కృతి 4000 వేల యేళ్ళకు మించి మానవ చరిత్ర చెప్ప లేక పోయింది. భారతీయ విజ్ఞానవేత్తలు 4,000 సంవత్సరాలకు మునుపే అపారమైన గణాంకాలు చేసి, 311 ట్రిలియన్ యేళ్ళ భూగోళ ఆది నుంచి అంతం, తదనుగుణ కాలమానాలు ప్రకటించారు. ఇంత విస్తృతంగా గణాంకాలను రూపొందించేందుకు అద్బుతమైన మేదస్సు, సంఖ్యా శాస్త్ర విద్వత్తు, గణిత పద్ధతుల పాండిత్యం, సాధనా ప్రతిభ ఖగోళ, క్షేత్ర గణిత శాస్త్ర అవాగాహన దోహద పడ్డాయి.
మిగతా విషయాలు వచ్చే సంచికలలో ....